Van god los
Van God los. In de letterlijke betekenis van het woord. De kerken, of meer algemeen de ‘gebedshuizen’, die niet langer dienstdoen voor religie of geloofsbelijdenis maar herbestemd zijn voor bijvoorbeeld wonen, zorg of horeca.
Steeds meer kerken verliezen de kracht om te dienen waarvoor ze oorspronkelijk zijn bestemd, omdat het aantal mensen dat tot een geloofsgemeenschap behoort, steeds kleiner wordt. Kerkgebouwen komen leeg te staan. Eén op de vier kerken is inmiddels geen kerk meer. Daarvan heeft ca. veertig procent inmiddels een sociaal-maatschappelijke, openbare functie.
De kerken die zijn verbouwd tot woonhuis zijn vanzelfsprekend niet langer openbaar toegankelijk.
En dat maakt nieuwsgierig. Nieuwsgierig naar hoe het ervan binnen uitziet, nieuwsgierig naar de mensen die er wonen, naar wat hen ertoe gebracht heeft een dergelijke bijzondere plek tot ’thuis’ te maken en naar wat er nog zichtbaar is van de oorspronkelijke kerkelijke elementen. Het riep bovendien bij mij de vraag op of ook de bewoners, evenals het gebouw, ‘Van God los’ zijn. Wederom in de letterlijke betekenis. Moet je veraf staan van geloof, religie en spiritualiteit om een voormalige kerk als thuis te kunnen beschouwen, of juist niet? Benieuwd naar de antwoorden hierop, formuleerde ik voor de bewoners een vijftal, dezelfde vragen. Deze vragen en de actualiteit van het thema hebben geleid tot een verhalende fotoserie over drie tot woonhuis verbouwde kerken.
De serie reist van de vm. Baptistenkerk te Haulerwijk (Fr.) naar de vm. Gereformeerde PKN in Onnen (Gr.) naar tot slot de vm. Nederlands Hervormde kerk in De Hoeve (Fr.)
Bij de volgende beeldselectie zijn de privacywensen van de bewoners gerespecteerd.
/ vrij werk – 2025
Gereformeerde PKN te Onnen, provincie Groningen
Een korte kennismaking met de bewoners middels een vijftal vragen.
De kerkbewoners
Echtpaar met 2 kinderen
Wat was voor u de voornaamste reden om in een voormalige kerk te gaan wonen?
‘We zijn eigenlijk op slag verliefd geworden op het gebouw. Het is voor ons een ideale combinatie van de ruimte, de geschiedenis van het gebouw met haar historische elementen en de prachtige omgeving.’
Voelt u zich verbonden met religie, geloof of spiritualiteit of behoort u tot een geloofsgemeenschap, en bezoekt u in dat kader met enige regelmaat een kerk of gebedshuis?
‘We behoren niet tot een geloofsgemeenschap en gaan niet naar een gebedshuis, maar we voelen wel dat het geloof een belangrijke pijler is in de westerse cultuur. Veel rituelen komen voort uit het geloof en het heeft door de eeuwen heen veel mensen geborgenheid en troost gegeven.’
Wat is voor u het fijnst aan het wonen in een kerk?
‘De ruimte in combinatie met de historie.’
Zijn er voor u ook nadelen aan het wonen in een kerk?
‘Nou, we hebben in het begin veel aanloop gehad van mensen die op enige manier verbonden waren met deze kerk. Dan stonden ze onaangekondigd binnen om te vertellen over de bruiloft, geboorte of begrafenis van iemand. Dat was wel erg wennen in het begin, en gelukkig werd dat met de tijd ook steeds minder’.
Wat zou uw advies zijn aan mensen die overwegen in een kerk te gaan wonen?
‘Laat je vooral goed adviseren in het ontwerp. Het zijn meestal grote ruimtes en dat vraagt specifieke aandacht en kennis.’
Baptistenkerk te Haulerwijk, provincie Friesland
Een korte kennismaking met de bewoners middels een vijftal vragen.
De kerkbewoners
Echtpaar, uitwonende kinderen.
Wat was voor u de voornaamste reden om in een voormalige kerk te gaan wonen?
‘Onze zoon ging het melkveebedrijf overnemen en wij zochten een andere woonruimte. Wij waren lid van deze Baptistengemeente die te klein werd en dus opgeheven zou worden. De kerk met pastorie kwam te koop en wij hebben toen aangegeven beide wel te willen kopen.
Tijdens de verbouwing van de kerk naar woonhuis, hebben wij in de pastorie gewoond. Toen we over konden naar de verbouwde kerk hebben wij deze weer verkocht.’
Voelt u zich verbonden met religie, geloof of spiritualiteit of behoort u tot een geloofsgemeenschap, en bezoekt u in dat kader met enige regelmaat een kerk of gebedshuis?
‘Ja wij zijn nu lid van de Evangelische Gemeente en bezoeken wekelijks de dienst.’
Wat is voor u het fijnst aan het wonen in een kerk?
‘De rust en de ruimte en ook de emotionele waarde, doordat we hier beide door onderdompeling gedoopt zijn. Het doopvont is nog in de woning zichtbaar, hierover is een glasplaat geplaatst. De woning hebben wij levensloopbestendig ingericht en verduurzaamd.’
Zijn er voor u ook nadelen aan het wonen in een kerk?
‘Het is met 180 m2 vrij groot, dus bij verduurzamen en verwarmen geeft dit extra kosten. Maar je krijgt er ook veel voor terug.’
Wat zou uw advies zijn aan mensen die overwegen in een kerk te gaan wonen?
‘Informeer eerst goed of de bestemming naar wonen gewijzigd kan worden. Dit is ook wel een kostbare en tijdrovende actie. En let op bij financiering: als er geen woonbestemming op ligt, willen banken nog wel eens moeilijk doen. Maar laat je niet door anderen uit het veld slaan, houd je doel voor ogen en zoek openingen.’
Nederlands Hervormde kerk te De Hoeve, provincie Friesland
Een korte kennismaking met de bewoners middels een vijftal vragen.
De kerkbewoners
Echtpaar, kinderen uitwonend
Wat was voor u de voornaamste reden om in een voormalige kerk te gaan wonen?
‘We hadden de wens om in een karakteristieke woning te kunnen wonen, die we naar eigen inzicht op een levensloopbestendige manier zouden kunnen verbouwen.’
Voelt u zich verbonden met religie, geloof of spiritualiteit of behoort u tot een geloofsgemeenschap, en bezoekt u in dat kader met enige regelmaat een kerk of gebedshuis?
‘Nee, we zijn niet actief bezig met geloof of spiritualiteit.’
Wat is voor u het fijnst aan het wonen in een kerk?
‘Het is fijn te wonen in de ruimte en vrije hoogte die een kerkgebouw biedt. Daarnaast voelt het goed om bij te dragen aan het behoud van monumenten die hun religieuze gebruiksfunctie hebben verloren.’
Zijn er voor u ook nadelen aan het wonen in een kerk?
‘Door de bijzondere bouw en de eisen die aan de monumentale status zijn verbonden, is het verbouwen van een kerk relatief kostbaar. Ook heeft een kerk soms bouwkenmerken die het moeilijk maken om hierin een woning te ontwerpen, zoals smalle hoge ramen met hoge vensterbanken. Daarbij heeft een kerk, zeker wanneer deze gelegen is in een klein dorpje, een bijzondere emotionele status voor veel dorpsbewoners. Een kerk speelt vaak een rol bij hoogte- en dieptepunten in het leven van kerkgangers. Het gebruik als woning kan gevoelig liggen en het vraagt om begrip en zorgvuldigheid om hiermee om te gaan’.
Wat zou uw advies zijn aan mensen die overwegen in een kerk te gaan wonen?
‘Stem af met welstand en monumentzorg wat de mogelijkheden en onmogelijkheden zijn voor een verbouwing. Overleg over de monumentale status (gemeentelijk of rijks?) en of de kerk onderdeel is van een beschermd stads- of dorpsgezicht en wat dit betekent voor je plannen. Vraag of er een woonbestemming op de kerk zit of dat het reëel is dat deze er komt. Kijk goed naar de technische staat en de gebreken die opgelost moeten worden en welk onderhoud in de toekomst verwacht kan worden. Wordt eventueel lid van de Monumentenwacht en laat die een onderzoek doen naar de technische staat van de kerk. Verdiep je in de subsidiemogelijkheden voor renovatie, herbestemming en verduurzaming en voor het latere onderhoud. Bedenk wat je zelf kunt doen en waar je later (dure) specialisten voor nodig hebt. Vlieg er vervolgens met veel enthousiasme in zoals wij ook hebben gedaan en geniet van je unieke woning!’